Cieszyn – skomplikowana historia, piękna architektura i kultura

Cieszyn, to miasto położone w granicach dwóch państw – Polski i Czech. Po długiej, skomplikowanej historii nam przypadła zabytkowa część miasta, Czechom zaś industrialna. W tej zabytkowej części o dobrze zachowanym staromiejskim układzie urbanistycznym odnajdziemy wiele zabytków, jednak jeden wyróżnia się szczególnie – wizerunek cieszyńskiej rotundy znajdziemy na banknotach 20-złotowych. Miasto położone nad rzeką Olzą wiele osób może utożsamiać z legendarnymi wafelkami Prince Polo firmy OLZA (aktualnie Mondelez).

Legenda głosi, że miasto zostało założone w 810 r. przez trzech synów króla polskiego Leszka III. W rzeczywistości Cieszyn powstał w X w. jako gród broniący południowej granicy państwa polskiego. Z powstałego wokół podgrodzia rozwinęło się samodzielne miasto. Od ok. 1290 r. Cieszyn był stolicą samodzielnego księstwa cieszyńskiego, potem powstałego na bazie księstwa regionu – Śląska Cieszyńskiego.

Od okresu wielkiej reformacji Cieszyn stał się wielonarodowy i wielokulturowy. Oprócz Polaków mieszkali tu Czesi, Niemcy, Żydzi, a także Węgrzy. W wyniku sporu o przynależność terytorialną Śląska Cieszyńskiego, miasto zostało podzielone w 1920 r. Powstały dwa graniczne miasta przedzielone rzeką Olzą – Cieszyn i Czeski Cieszyn. Wielu mieszkańców Cieszyna wyjechało do Austrii lub Niemiec, ich miejsce zajęli przybysze z Polski lub z ziem czeskich. Obie części jednolitego dotąd miasta czekał trudny proces integracji z nowymi państwami narodowymi. Na nowo trzeba było poradzić sobie ze zbudowaniem więzi gospodarczych. II wojna światowa nie szczędziła mieszkańców Cieszyna, za to  samo miasto niewiele ucierpiało. Dość szybko najważniejsze instytucje i urzędy zaczęły normalnie funkcjonować, jednak w komunistycznych realiach… 

Nad Olzą znajduje się granica między Cieszynem a Czeskim Cieszynem – oba miasta połączone są Mostem Przyjaźni. 

Z legendą założenia miasta wiąże się Studnia Trzech Braci zlokalizowana przy ul. Trzech Braci. W XV w. należała do dominikanów, do XIX w. ze studni czerpał wodę browar mieszczański. Wnętrze neogotyckiej altanki pochodzącej z 1868 r. zdobi napis o spotkaniu trzech braci – w języku polskim oraz po łacinie oraz płaskorzeźba z medalem z okazji 1100-lecia założenia miasta.

Zaparkowaliśmy samochód na parkingu przy ul. Przykopy – w naszej ulubionej części miasta, tuż przy Cieszyńskiej Wenecji. O tej porze roku wciąż wygląda romantycznie, pełna uroku, klimatyczna i mocno ukwiecona. Znajduje się nad kanałem Olzy „Młynówką” i ściśle jest związana z historią miasta. Wenecja przeżywała rozkwit w XVI w., gdy Młynówka spełniała funkcje zasilające fosy obronne oraz napędzające młyny. Woda napędzała książęcy młyn prochowy pod zamkiem oraz miejski młyn zbożowy. 

Nad ciekiem zaczęli osiedlać się rzemieślnicy. Wodę z Młynówki wykorzystywano także w czasach rozwoju miasta w drugiej połowie XIX w., gdy powstała m.in. elektrownia wodna, która przez pewien czas dostarczała prąd do dworca kolejowego (obecna stacja Czeski Cieszyn). W tym czasie Młynówka zasilała wiele zakładów, które niestety praktykowały spuszczanie do niej również ścieków. Obecnie utraciła w dużym stopniu swe wcześniejsze znaczenie gospodarcze. 

PSX_20201015_185229

PSX_20201015_185253

psx_20201014_112308

Lubimy takie miejsca. Wydaje nam się, że potencjał w tym miejscu jest ogromny, ale jakoś nie do końca wykorzystany.

Kolaż 21

Ulica Przykopa jest wpisana do Rejestru Zabytków Województwa Śląskiego wraz z kilkoma budynkami mieszkalnymi.

Wychodząc z Cieszyńskiej Wenecji spacerowaliśmy podziwiając imponujące budynki, min. klasycystyczny gmach I Liceum Ogólnokształcące im. Antoniego Osuchowskiego przy  Placu J. Słowackiego 2 wybudowany w 1909 r. Do I wojny światowej pozostawał siedzibą niemieckiej Szkoły Podstawowej i Wydziałowej, później w czasie I wojny był siedzibą Głównego Sztabu Armii Austriackiej, od 1922 r. Gimnazjum Macierzy, po II wojnie Światowej Urzędu Bezpieczeństwa, od 1946 Gimnazjum, a później Liceum. Przed szkołą stoi pomnik Pawła Stalmacha odsłonięty w 1988 r. 

Tuż obok, przy Placu Wolności 7 stoi Gmach Zespołu Szkół Ogólnokształcących im. M. Kopernika oraz Szkoła Podstawowa nr 4. Jest to neorenesansowy budynek z 1879 r. w którym mieściła się niemiecka szkoła podstawowa dla dziewcząt. Przed szkołą stoi pomnik z wizerunkiem orła odsłonięty w 1988 r.

Przechodząc cieszyńskimi uliczkami doszliśmy do rynku. Musimy szczerze przyznać, że w Cieszynie nie do końca znaleźć można chodniki dostosowane do wózków – zwłaszcza nieco dalej od rynku. Są albo zbyt wąskie albo przepełnione zaparkowanymi samochodami.

Cieszyński Rynek powstał końcem XV w. Średniowieczna zabudowa uległa zniszczeniu w wyniku wielkiego pożaru w 1552 r. Pozostałością renesansowej podcieniowej zabudowy stanowi pierzeja wschodnia i zachodnia. Po kolejnym pożarze budynki przebudowano w stylu barokowo-klasycystycznym. Początkiem XX w. w północnej pierzei wybudowano siedzibę poczty oraz Domu Narodowego, w którym urzędowała m.in. Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego.

Środkową część Rynku zdobi barokowa studnia z figurą Św. Floriana z 1777 r.

PSX_20201015_162436

Kolaż 11

Pierwotny gmach Ratusza wybudowano w 1496 r. Pierwotnie późnogotycki drewniany budynek trawiony licznymi pożarami zastąpiono obiektem klasycystycznym wybudowanym w 1800 r. i rozbudowanym w latach 40-tych XIX w.

Wśród zabudowań na Rynku na uwagę zasługuje kamienica, w której niegdyś (od połowy XVIII w.) mieścił się hotel „Pod Brunatnym Jeleniem”. Bywali tu tacy goście jak car Aleksander, gen. Józef Wybicki, czy cesarz Austrii Józef II. Obecny gmach pochodzi z 1912 r. i urządzony został zgodnie z wiedeńskimi wzorami.

Przylega do niej kamienica pochodząca z XVII w. Utworzona została z dwóch odrębnych renesansowych domów (do dziś zachowały się gmerki z 1577 i 1663 r.).

Imponujący jest także secesyjny budynek Poczty Polskiej, którego budowę rozpoczęto w 1909 r.

Obok znajduje się gmach Domu Narodowego, którego otwarcie nastąpiło w 1901 r. Od początku mieścił większość polskich organizacji działających w Cieszynie. Tutaj także polski teatr amatorski miał korzystne warunki do pracy. Wśród najważniejszych organizacji należy wymienić powstałą 19.10.1918 r. Radę Narodową Księstwa Cieszyńskiego, pierwszy polski organ władzy terenowej. W chwili obecnej gmach jest siedzibą Cieszyńskiego Ośrodka Kultury – Dom Narodowy, głównego animatora i organizatora wielu corocznie urządzanych imprez kulturalnych.

Przy ul. Regera znajdziemy z kolei klasycystyczny pałac miejski hrabiów Larischów z XVIII w., który aktualnie jest siedzibą Muzeum Śląska Cieszyńskiego. Założone zostało w 1802 r.  przez ks. Leopolda Jana Szersznika, jednego z najwybitniejszych obywateli w dziejach miasta.  Dzięki Szersznikowi Cieszyn osiągnął pozycję ośrodka kulturalnego o znaczeniu ponadregionalnym. Pozostawił po sobie dwa wielkie dzieła –  bibliotekę, która w 1814 r. liczyła 12 tysięcy tomów (zawierała druki z XVIII, XVII i XVI w., kilka inkunabułów) oraz muzeum, będące najstarszą publiczną placówką tego typu w dzisiejszej Polsce.

Nie mogliśmy się już doczekać aromatycznej kawy, na którą dzień wcześniej zabrakło czasu. Wybraliśmy się do miejsca, które już z nazwy nam się spodobało. Tramwaj Cafe, to kultowa kawiarenka, będąca niejako przypomnieniem o niegdysiejszych cieszyńskich tramwajach.

PSX_20201015_162534

Co prawda na miejscu nie zastaliśmy tramwaju, a zwykły budynek z namalowanym tramwajem na elewacji. Na piętrze znajduje się redakcja miesięcznika dla Śląska Cieszyńskiego „Tramwaj Cieszyński”. Cóż to za fantastyczne miejsce! Przyszliśmy na chwilę, a zasiedzieliśmy się znacznie dłużej. Wypiliśmy ciut więcej kawy niż planowaliśmy i zjedliśmy trochę więcej ciasta. Ciekawym pomysłem okazała się kawa Bombon – warstwa mleka skondensowanego + warstwa espresso. Dodamy, że w drugiej sali znajdziecie kącik przyjazny dzieciom – nie zanudzą się podczas Waszego pobytu, a i piersią karmić się da w miarę dyskretnie.

Obok Tramwaj Cafe znajduje się Kamienica Bludowskich, która została wybudowana częściowo na terenie dawnej mennicy książęcej. Aktualnie jest siedzibą Książnicy Cieszyńskiej – biblioteki naukowej posiadającej w swej kolekcji cenne zbiory, m.in. stałą wystawę zbiorów ks. Szersznika z XV-XIX w. W budynku znajduje się także Archiwum Państwowe, które w swych zasobach posiada cenne dokumenty związane z historią Śląska Cieszyńskiego.

W okolicy na Placu Teatralnym znajdziecie imponujący gmach Teatru Narodowego. Plac stanowił pierwszy rynek średniowiecznego Cieszyna. Teatr wzniesiony został w latach 1908-1910, wg projektu słynnych wiedeńskich architektów – w stylu neobaroku. Był to teatr niemiecki, od 1945 r. nosi imię Adama Mickiewicza. Posiada obrotową scenę oraz bogato zdobione foyer. W jego wnętrzu kręcono sceny m.in. do filmu „Ziemia Obiecana”.

Dalej wyruszyliśmy w stronę ulicy Głębokiej, przechodząc przez Stary Targ. Znajduje się tu m.in. Figura Madonny z Dzieciątkiem z 2 połowy XIV w. (ok. 1375 r.). Jest jedną z niewielu kamiennych gotyckich rzeźb postaciowych zachowanych na terenie dawnego Księstwa Cieszyńskiego. Oryginał znajduje się w Muzeum Śląska Cieszyńskiego.

Głęboka stanowi główną arterię miasta, przy której znaleźć można bardzo ciekawe Muzeum Drukarstwa, leżące na Śląskim Szlaku Zabytków Techniki (ul. Głęboka 50). Zachował się tu oryginalny warsztat drukarza z przełomu XIX/XX w. Znajdujące się tu maszyny i urządzenia działają do dziś i służą podczas odbywających się tu warsztatów.

Głęboka, niegdyś nazywana Polską od wieków łączyła ze sobą dla najważniejsze miejsca – Wzgórze Zamkowe z książęcym ośrodkiem władzy z rynkiem i ulokowanym tam Ratuszem. Głęboką stała się wtedy, gdy powierzchnia jezdni znalazła się zdecydowanie poniżej wejść do okolicznych kamienic.

psx_20201015_162509

psx_20201014_112552Dawna zabudowa została strawiona przez pożar końcem XVIII w. Tylko kilka odmów z podcieniami zachowało się do dziś.

psx_20201014_112622

Głęboka nabrała znaczenia w XIX w., gdy stała się ulicą reprezentacyjną, przy której stworzono najlepsze hotele, restauracje i punkty usługowe w mieście. Na Głębokiej znaleźć można wiele kamienic z XIX i XX w. Reprezentacyjna jest secesyjna kamienica, w której niegdyś znajdował się om Niemiecki (Głęboka 15). Aktualnie znajduje się tu Biblioteka Miejska.

psx_20201014_112710

Będąc w Cieszynie koniecznie trzeba zajrzeć na Wzgórze Zamkowe. Prawdopodobnie wzniesienie znajdujące się w centrum dzisiejszego Cieszyna zasiedlane było już od czasów starożytnych.

PSX_20201015_190509

PSX_20201015_190355

Pierwotny ziemno-drewniany gród w XIV w. zastąpiono murowanym gotyckim zamkiem książęcym, zniszczonym w wyniku wojny 30-letniej. Góra Zamkowa została przebudowana w 1840 r. Zyskała wygląd klasycystyczny wg projektu wiedeńskiego architekta.

Kolaż 5

W XII w. wzniesiony został tu kościół Św. Mikołaja w kształcie romańskiej rotundy, stanowiący obecnie jeden z najstarszych polskich zabytków architektury. Początkowo pełniła funkcję kaplicy zamkowej, a od 1240 r. kościoła parafialnego. Rotunda Św. Mikołaja stanowi element umieszczony na współczesnym banknocie 20-złotowym.

W obrębie Wzgórza Zamkowego znajduje się także Wieża Piastowska pochodząca z XIV w. z tarczami i orłem piastowskim. Jest ona pozostałością po gotyckim zamku. Za opłatą można dostać się na górę, z której roztacza się widok na miasto i okoliczne góry.

PSX_20201015_190139

Wieża Ostatecznej Obrony z XIV w. stanowi z kolei pozostałość po systemie obronnym zamku górnego.

Podchodząc pod Wzgórze Zamkowe w pierwszej kolejności zauważymy okazały budynek Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej i instytucji Zamek Cieszyński. Jest to Pałac Myśliwski Habsburgów powstały na fundamentach zamku dolnego podczas przebudowy wzgórza w XIX w.

Cieszyn może poszczycić się Browarem Zamkowym, który powstał pod koniec I połowy XIX w. Założył go Karol Ludwik Habsburg, arcyksiążę cieszyński na terenie Wzgórza Zamkowego. Kontynuował stare, średniowieczne tradycje miejscowych piwowarów, wykorzystując nowoczesne metody produkcji i oferując nowy produkt – piwo typu pilzneńskiego, które zaczęło zyskiwać na popularności od połowy XIX w. Do dziś Browar funkcjonuje, produkując piwa rzemieślnicze.

Niestety browar czynny jest od godziny 17.00, więc niestety nie załapaliśmy się na jego zwiedzanie. Z tego co doczytaliśmy, zwiedzający mają możliwość zobaczenia procesu autentycznej produkcji piwa. Na terenie browaru funkcjonuje wystawa muzealna, ukazująca historię browaru oraz piwowarstwa na Śląsku Cieszyńskim.

Piwa kupiliśmy w jednym z cieszyńskich sklepów.

Ciemne chmury wskazywały na dość gwałtowne opady deszczu, które zresztą były zapowiadane. Nie chcąc zniechęcić Juniora do wycieczek, wróciliśmy w stronę parkingu i ulicy Przykopa.

Obiad zjedliśmy w Dworku Cieszyńskim przy ul. Przykopa 14. Budynek wpisany jest do Rejestru Zabytków Województwa Śląskiego i rzeczywiście robi pozytywne wrażenie, zapraszając do zwiedzania zabytkowej ulicy Przykopa i Cieszyńskiej Wenecji. Już przy pierwszej wizycie w Cieszynie zrobiliśmy sobie tutaj zdjęcie. To jedno z bardziej ukwieconych miejsc w Cieszynie, leżące nad Młynówką. Wystrój typowo dworkowy, na parterze znajduje się restauracja, na piętrze hotel. Jedzenie było smaczne i świeże, jednak nie powaliło nas na kolana. Zamówiliśmy tradycyjną śląską roladę wołową z kluskami śląskimi i czerwoną kapustą oraz placki ziemniaczane z blachy ze śmietaną.

Na czeski Cieszyn trochę zabrakło czasu, a trochę pogody. Nie ma tego złego, bo przecież jeszcze nieraz będziemy w tych okolicach. 

*Nocleg zamówiliśmy w hotelu Liburnia. Położony trochę na uboczu posiada komfortowe pokoje z łazienką. Śniadania są dodatkowo płatne, ale dość urozmaicone. Pierwszy dzień spędziliśmy w Kromieryżu, o którym poczytacie tutaj. Pod wieczór przyjechaliśmy do Cieszyna. Zdecydowanie polecamy ten hotel. Na pewno tu jeszcze wrócimy.

10 myśli w temacie “Cieszyn – skomplikowana historia, piękna architektura i kultura

  1. W 1920 roku, gdy podzielono miasto między Polskę i Czechosłowację, łączący je most nie nazywał się Mostem Przyjaźni. Czego jak czego ale przyjaźni między tymi dwoma państwami nie było.

    A opisując historię Cieszyna nie można przemilczeć (jak za komuny) zjednoczenia miasta po polskim zajęciu Śląska Cieszyńskiego w 1938.

    Skądinąd po 2. wojnie granica na tym obszarze została oficjalnie ustalona dopiero w 1958.

    Polubione przez 1 osoba

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s